Ana Sayfa         e-ileti        Site Haritası

PATENT HUKUKU ve BİYOTEKNOLOJİ: YAŞAMIN PATENTLENMESİ Mİ? * - 1

Prof.Dr. Jürgen Simon**
Çev: Doç.Dr. M. Fadıl Yıldırım***-Doç.Dr. Tekin Memiş****

Hayat Üzerinde Patent?

Biyoteknolojik Buluşların Patentlenmesine Dair Avrupa Birliği Yönergesinin (Biopatent Yönergesi) yürürlüğe girmesi ile birlikte, yaşamın patentlenmesi sorunu, yeniden bir çok tartışmanın odağına oturmuştur. Söz konusu tartışmalar çoğu kez aşırı duygusallıkla  sürdürülmekte, temel mülahazalar, patent hukuku ile hiçbir şeyin yapılamayacağı biyoteknolojik alana indirgenmektedir. Bu nedenle gelecekteki tartışmalarda objektif temellerin tesisi için patent hukukunun ilkeleri kadar Avrupa Birliği Biyoteknoloji Direktifinin de bu bağlamda açıklanması zorunlu görünmektedir.

Giriş

İnsanlığın genetik mirasının şifrelerinin çözümlenmesinin yanı sıra, Human Genom Projekt (İnsan Genom Projesi)  ve Amerikan girişimci Celera Genomics arasında „genom alanında bir yarış“tan bahsedilmektedir. Çünkü çok önemli bilimsel bilgilerin yanı sıra ekonomik bir  potansiyelin bulunduğu elde edilen bilgilerin kullanımı söz konusudur.

Genetik temelli hastalıkların teşhis ve tedavi imkanlarının geliştirilebilmesi için genetik verilerin yapısındaki bilgi,  tıbbi, biyolojik asli araştırmaların temelidir. 

AB-üye ülkelerinin ulusal hukuklarına uyarlanması gerekli olan Biyopatent direktifi bağlamında bütün insani kalıtımın çözümlenmesi tartışmalı bir konu olan „Yaşamın[1]  patentlenebilirliği“ sorununu ele almaya da vesile olmuştur. Avrupa Patent Bürosundan[2] bu konuda bir çok patentin alınması da, konunun basın tarafından sürekli olarak manşetlere taşınmasına yol açmıştır. Böylece bu arada bir çok gen tekniği ile değiştirilmiş, trans genetik organizmalar patentlenmiş[3] hem EPA tarafından hem de ulusal patent makamları tarafından insan genleri ve DNA dizileri/parçacıkları üzerinde patentler verilmiştir[4]. Aslında 100 yıldır biyolojik materyallere patent verilmekteydi. Yaşayan organizmalar için patent koruması ilk kez 1843 yılında sağlanmıştır[5]. Bununla beraber bu sorun etik nedenlerden dolayı sürekli tartışmaların merkezinde yer almaktadır[6].

08.12.1999 tarihinde EPA tarafından genetik olarak değiştirilmiş olan embriyonlara patent verilmesi, kamuoyunda büyük bir ilgi uyandırmıştır[7]. Bir Avustralyalı şirket olan Stem Cell ile geniş kapsamlı bir anlaşması bulunan Edinburg üniversitesi söz konusu olayda patent başvurusunda bulunmuştu[8].

Bu patentin[9] sadece küçük bir „hata“ ile verildiğini[10] belirten EPA’nın 22.02.2000 tarihli basın açıklaması, büyük tepki uyandırdı. Ne de olsa1991 yılında patent verilmesinin asla saf teknik bir gerekçeye dayanmayacağı, aksine burada sosyal etkilerin de dikkate alınması gerektiği bildirmişti[11].

Patent verilmesi ile organ veya sinir dokusunun ya da kan hücreleri gibi „yedek parçalarının“ yetiştirilebilmesi için insan ya da hayvan türlerinin embriyonlarının ve kök hücrelerinin genetik olarak değiştirilmesi usulü de korunur. Fakat tanımda yer alan kök hücresi, insani kökenli kök hücrelerini de kapsamaktadır. Patent merciinin denetçileri tarafından bu durum açıkça göz ardı edilmiş, EPA’nın insan klonları hakkında daha sonraki bir kararında „yanılgılı“ bir patentin verilmesi olarak bahsedilmiştir. Halbuki patent sahibi açıkça patentinin insan ile ilgili olduğuna işaret etmişti. . O halde “hayvansal hücre” sözcüğünün anlamı, patent başvurusuna göre, genetik olarak değiştirilmiş ve „üretim“ amacıyla kullanılan embriyon olması gereklidir: „Bu bağlamda bu buluş ile birlikte hayvan hücreleri kavramı, bütün hayvanların bilhassa da insan da dahil memeli hayvanların hücrelerini ifade etmektedir“[12]. Buna göre genetik olarak değiştirilmiş insan embriyonları ve bundan geliştirilmiş olan insan da patentlenebilmelidir ve patentlenebilir ürün olmalıdır.

O halde bu patentin verilmesinde olduğu gibi sadece hayvanlar üzerinde genetik olarak değişiklikleri değil, aksine insanlar üzerindeki değişiklikleri de kapsamaktadır. Aslında burada temelde insani embriyon dizilerine müdahale için bir lisans söz konusu idi. Patentin İngilizce başvuru metninde eksik bir açıklama temeline hatalı bir şekilde insanları ve insani hücrelerini de koruma kapsamına alan bir patentin verilmesi EPA’nın hatasıydı. EPA, ilk olarak kamuoyunu, patentin insanın klonlanmasına kadar genişletilemeyeceği, zira patent talebinin sadece usulün korunmasını sağladığı, olayın insanın klonlanması kapsamında olmadığına işaret ederek yatıştırmayı denemiştir. İkinci olarak her halükarda patentin icrasının, Bioetik Konvansiyondaki[13] insan klonlama yasağı veya Embriyon Koruma Kanunu gibi ulusal kanunlar temelinde caiz olmadığına işaret etmiştir.

11 Nisan 2000’de farklı kişi ve gruplar, söz konusu patentin tahsisine itiraz ettiler. Bunun üzerine Mayıs 2000’de patent sahibi, patent başvurusuna („Disclaimer“) eklenmek üzere başvurusunun „insani olmayan“ hayvan üretimi usulü için söz konusu olduğu ve insanı kapsamayan bir transgenetik üretim usulü olduğuna dair bir ilave cümlenin eklenmesi için başvurdu.  Aynı yılın 24 Temmuz’unda EPA’nın itiraz (inceleme) bölümü, Greenpeace gibi 14 partinin ve Almanya, İtalya ve Hollanda hükümetinin itirazları sonrasında patentin artık insan ve hayvan embriyonal kök hücreleri için geçerli olmadığına karar verdi[14].

Devamı için sonraki sayfaya gidiniz ==>>
İRGBPMTEİBHMREİYTNB
            ON-LINE BİLGE

* ONLINE MARKA
* ONLINE PATENT / F. MODEL
* ONLINE TASARIM

- Yeni başvurularınız için ARAŞTIRMA
- Eski başvurularınız için DOSYA TAKİBİ

işlemlerini   "BURADAN" yapabilirsiniz !...
Tarih:
Sayı :
BİLGE PATENT ELEKTRONİK BÜLTENİ
Nisan /2009
008
Patent tescili ve/veya marka tescili yaptırarak haklarınızı koruyabileceğiniz en doğru yerdesiniz !...
© 2007 - 2016 Bilge Patent Ltd. Bu sitenin tüm hakları Bilge Patent Ltd.'ye aittir. Bilge Patent Ltd.'nin yazılı izni olmaksızın kullanılamaz!
ONLAR DA BİLGE PATENTTERCİH ETTİLER                                                       Tüm Referanslarımız...
Oruç Reis Mah. Tekstilkent Ticaret Merkezi B-15 Blok No: 51 Esenler 34295 İstanbul, Türkiye
Tel.: +90 212 554 74 74 (pbx)   Faks: +90 212 554 74 74   e-ileti: bilgi@bilgepatent.com.tr